Loading... आजः सोमवार, साउन १८, २०७८
Trending

विपत्‌काे बिउँझाइ

 

१९  चैत, काठमाडौँ । असिना र पानीसँगै आएको हावाहुरीले बारासहित पर्सा र रौतहटमा ठूलो धनजन क्षति हुन पुग्यो  । सर्वसाधारणले अचानक जुन संकट बेहोरे, त्यसको कुनै हिसाब छैन  । गरिब सर्वसाधारणको बसोबास भएकै देहातमा जुन विनाशलीला चल्यो त्यो भोग्नेहरूका भलिभाँती सास्ती शब्दमा चित्रण हुन सकिरहेका छैनन् ।

घरमाथिका बिजुलीका पोल र रूख ढले, चल्दै गरेको बससमेत दुर्घटना भयो, जनसाधारणलाई एकछिन त पृथ्वीको प्रलयको महसुस गरायो ।

प्रकृतिको यो परीक्षा हो कि प्रविधिप्रति हाम्रो राज्यका निकायहरूको उदासीनता ? अधिकारीहरूका भनाइमा भारतीय मौसम निकायसँग भएका उपकरण पनि हामीसँग छैनन् । हामीले सामना गर्नुपर्ने विपत्ति भने कम छैनन् । मौसम पूर्वानुमानलाई सरल र सहज बनाउन प्रविधि र प्राविधिक आवश्यक पर्छन् भन्ने न्यूनतम सचेतना पनि हामीसँग नभएको बारा वरपरको यो विनाशले छर्लङ्ग पारिदियो ।

Citizen

प्रस्ट भएको छ, सामान्य घामपानी, झरी बादलका गतिविधि अनुमान गर्नेबाहेकको क्षमता हाम्रो संयन्त्रसँग छैन । यो आफैँमा विपत्को सूचक हो । भारतको राष्ट्रिय मौसम पूर्वानुमान केन्द्रले विहार राज्यसहित आसपास आइतबार भयानक हावाहुरीको प्रक्षेपण गर्‍यो । नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले सतर्क पार्न कुनै सूचना दिन त सकेन नै, छिमेकको भविष्यवाणीका संकेत र सन्दर्भसमेत विश्लेषण गरेन । हामीले न कुनै होसियारी अपनाउन सक्यौँ न आसन्न आपत्को पूर्वानुमान नै ।

हाम्रो राज्यको आँखा खोलिदिन यही पर्याप्त छ । २०५० असारमा कुलेखानी आसपासमा यस्तै विपत् आइपरेको थियो । अकस्मात मेघ गर्जनका साथ मुसलधारे पानी पर्दा सयौँले ज्यान गुमाएका थिए । पुलसमेत बगाएको थियो । सरकारको अध्ययन टोलीले मौसम पूर्वानुमानका लागि आवश्यक प्रविधि भित्र्याउन सुझाव दियो ।

कुनै घटना भए सुझाव लिने र त्यसलाई सिरानी बनाएर सुत्ने हाम्रो सरकारीशैलीले जित्यो । विपत्मा मात्र ब्युँझने, अरू बेला अलमस्त रहने । यस्तो हुन्डरी छोटो समयका लागि आउँछ, विनाशलीला मच्चाउँछ । २०–३० किलोमिटर क्षेत्रलाई प्रभावित तुल्याउँछ । पूर्वानुमान गर्न वायुमण्डलको विशिष्ट अवलोकन गर्न सक्ने उपकरण चाहिन्छ । समुद्री आँधी लामो समय आउँछ, यस्तो हुन्डरी थोरैबेर । हुन्डरी कसरी आयो र यसको वातावरणीय पक्ष के थियो भनेर खुट्याउन सके अब हुने घटनाको पूर्वानुमान गर्न सघाउँछ । जलवायु परिवर्तनका कारण यस्ता घटना भइरहने चेतावनी विज्ञले दिन थालेका छन् । सन् २०१४ मै पनि ‘स्काइक्लोन’ हामीसम्म आइपुग्यो । भारतमा बबन्डर मच्चाएको उक्त सामुद्रिक आँधीले यहाँ पनि क्षति पुर्‍यायो ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित पूर्वानुमान महाशाखाबाट मौसम भविष्यवाणी गर्दै आएको छ । यो केन्द्रबाट हवाई क्षेत्रका लागि जानकारी दिन मौसम भविष्यवाणी थालिएको थियो । पछि सर्वसाधारणलाई पनि सूचना सेवा दिन थालियो । पाँच दशकमा पनि केन्द्रले स्थानविशेष र समय तोकेर भविष्यवाणी गर्न सकेको छैन । महाशाखाले मुलुकलाई पूर्वी, मध्य र पश्चिम मोटामोटी तीन भेगमा बाँडेर पूर्वसूचना दिने गर्छ । जबकि प्रविधिमैत्री देशहरूमा यति बजे यो ठाउँमा यति समयका लागि पानी पर्छ भन्ने सूचना दिने गर्छन् । हाम्रो भने मौसम विभागको संगठन संरचनामा २०४४ सालताका जति जनशक्ति थिए, अहिले पनि लगभग त्यति नै छन् ।

प्राकृतिक विपत्ति सम्पूर्ण रूपमा रोक्न सकिन्न, जोखिम र क्षति घटाउन सकिन्छ । सरकारले गत वर्ष विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन ऐन ल्याएअनुसार राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण बनाउन सकेको छैन । सरकारले पीडित परिवारलाई राहत सहयोगको जति आश्वासन दिन्छ, यस्ता घटनाबाट हुने क्षति कम गर्ने संयन्त्र बलियो पार्न उत्तिकै सिक्न जरुरी छ। विपत्ले दिने शिक्षा महँगो हुन्छ। नलिए झन् महँगो पर्छ।

error: Content is protected !!